Raporlar

2010-2012 Raporu

Komana'da (Sisiyye) 2010-2012 Y?llar? Kaz? ?al??malar?
Prof. Dr. D.Burcu Erciyas

Giri?:

Komana'daki ?al??malar hem Karadeniz B?lgesi'nin Hellenistik ve Roma d?nemlerini ayd?nlatmak hem de Komana ?zelinden yola ??karak tap?nak devleti yap?s?n?n sosyo-ekonomik ve politik yap?s? ve yans?mas? olarak fiziksel g?r?n?m?n? anlamak ve ortaya ??karmak ama?lar? ile 2004 y?l?nda ba?lam??t?r. 2009 y?l?ndan bu yana s?rmekte olan kaz? ?al??malar?, Komana veya Orta ?a?'daki ad? ile Sisiyye'nin y?zey ara?t?rmalar?nda g?zlemledi?imiz yo?un Orta Bizans yerle?im dokusunun i?erisindeki merkezi rol?n? ortaya ??karm??t?r. Kaz?larda elde edilen ve kabaca 10-12. Y?zy?la tarihlenebilen veriler, projenin yak?n s?re?teki amac?n? Hellenistik ve Roma d?nemlerinin ayd?nlat?lmas?ndan, 11. Y?zy?lda Anadolu'da ya?anan karma??k sosyal ve politik de?i?imlerin anla??lmas?na y?neltmi?tir. Bu ama? de?i?ikli?i projenin yepyeni bir dinamizme kavu?mas?n? sa?lam??, Bizans ve T?rk gruplar aras?nda s?rekli el de?i?tiren ve stabilitenin olmad??? bu son derece ?nemli d?nemin arkeolojik veriler ?????nda anla??labilmesini ?ncelik haline getirmi?tir. Daha ?nce yap? ?l?e?inde tart???lan bu d?nem, ?zellikle g?nl?k hayata dair materyal k?lt?r yard?m? ile ayd?nlat?labilecektir. Bu amaca ula?abilmek i?in de ?ok disiplinli bir ?al??ma program?n? ?retmek zorunlulu?u ortaya ??km??t?r. ?al??malar?m?z kapsam?nda bir yandan Anadolu'nun T?rkle?me s?reci ara?t?r?l?rken bir yandan da kaz? teknikleri alan?nda y?ntem geli?tirme ?al??malar? yap?lmaktad?r. Kaz? ?al??malar? Ye?il?rmak'?n k?y?s?nda, Tokat-Niksar karayolunda bulunan yar? do?al yar? h?y?k Hamamtepe ?zerinde ba?lam??t?r (Resim 1). Tepe ?zerinde iki alanda yo?unla??lm??t?r. Bunlardan bir tanesi tepeyi ?evreleyen sur duvar? (HTP02) di?eri ise alan?n en y?ksek noktas?nda bulunan HTP01 ad?n? verdi?imiz aland?r.



Sur Duvar? (HTP02)

Savunma sisteminin en son evresinin Orta Bizans'a tarihlenmesi m?mk?nd?r. Bu en ge? sur duvar?n?n alt?ndan ikinci ve daha erken bir sur sistemi g?ny?z?ne ??kmaya ba?lam??t?r. Tarihlemesi gelecek y?llarda duvar?n temeline inildi?inde m?mk?n olacakt?r. Ge? Bizans/Sel?uklu d?nemi sur duvar? 3,50m kal?nl???nda ve yakla??k 5m y?ksekli?indedir (Resim 2).



??likler

Sur duvar?n?n ?evreledi?i alan?n ortas?nda HTP01 ad?n? verdi?imiz a?malar yer al?r. HTP01 alan?nda bug?ne kadar 29 adet 5m x 5m'lik a?mada ?al???lm??t?r (Resim 3).



Bu alan?n t?m?nde yo?un yap?la?ma ile kar??la??lm??t?r.Yap?la?mada 4 evre takip edilmekte olup 2. Evre b?t?nc?l bir yap? kompleksini temsil eder. Evreler 10.-12.y?zy?llar aras?na tarihlenebilir. B?y?k bir yap? kompleksi ve onunla ili?kili kal?nt?lar?n b?t?nc?l bir ?ekilde bulunmas? ve sa?l?kl? tarihlendirilebilmesi ikinci evrenin bir ?n de?erlendirmesini m?mk?n k?lmaktad?r.
(Resim 4).



?kinci evrenin yap? kal?nt?lar? ta? duvar temellerinden olu?maktad?r. Temeller olduk?a ?zensiz ve ?o?u yerde har?s?zd?r. Bir?ok noktada bu temeller anakaya ?zerine oturtulmu?tur. Yer yer incelip kal?nla?an ve yamukla?an temeller yap?lar?n genel olarak ?zensiz olabilece?ini ?nermektedir. Yap?lar?n duvarlar? ah?ap, saman, kil ve ?amur i?erikli olmal?d?r. Tabana yak?n tabakalarda rastlanan sar?ms? killi madde duvarlar?n malzemesine ?rnek olu?turabilir. Yap?da ?at? kiremitleri de bulunmu?tur. ??lik mekanlar?n?n 4 tanesi d???nda t?m?nde en az bir adet ocak/tand?r bulunmu?tur (Resim 5).



Ocaklar?n i?levlerini tarif etmek detayl? laboratuvar analizi yapmadan m?mk?n g?r?nmemektedir. Ancak, ocaklar?n bir k?sm?, ?zellikle dar a??zl? ve derin olanlar? ekmek vs. pi?irme ama?l? tand?rlar olabilece?i gibi daha s?? ve geni? a??zl? olanlar? farkl? ?retimler i?in kullan?lm?? olabilirler. Dar a??zl? ve derin ocaklar?n s?r oca?? olarak kullan?lm?? olduklar? da ?nerilmektedir. Ocak olarak adland?r?lan bir tak?m haznelerin saklama ama?l? olmas? olas?d?r. Ocaklar?n yan?s?ra i?lik mekanlar?nda bir ?ok sabit kal?nt? bulunmaktad?r. Bunlar aras?nda depolama ve ??p ?ukurlar? tarihlenebilir kapal? kontekstleri ile ?nemli buluntular vermi?lerdir. Bu ?ukurlardan ?ok say?da ?anak ??mlek, metal e?ya, kemik ve bitki kal?nt?lar? ele ge?mi?tir. ?z?m ?ekirdekleri ve tah?llar evsel ekonomiye tan?kl?k etmektedir. Arkeolojik veriler Tokat'ta ba?c?l??? 11. y?zy?la kadar ta??m??t?r. HTP01 alan?nda i?lik olarak tan?mlanan mekanlar?n seramik, tekstil ve tekstil boyama, ekmek pi?irme ve metal i?leme fonksiyonlar? olabilece?i d???n?lmektedir. Ancak ?u anda kesin bir ?neri getirebilmek i?in yeterli arkeolojik veri sa?lanm?? de?ildir. Bu alanda yanl?zca ?retim de?il depolama da yap?ld??? ana kayaya oyulmu? ?e?itli boyutlardaki ?ukurlardan anla??labilmektedir. Mekanlardan birinde ele ge?en bronz aletler, tart? par?alar?, ergitme kaplar? en az?ndan bu mekanda metal ?retimine dikkat ?ekmektedir. ??liklerde Mekansal Analiz ve ?rnekleme Y?ntemi Pilot Uygulamas? (Mustafa Nuri Tatbul) Mekanlar?n i?levlerinin daha sa?l?kl? anla??labilmesi i?in baz? a?malarda farkl? bir kaz? y?ntemi denenmi?tir. Arkeolojik malzemenin tabaka i?erisindeki da??l?m?n? yatay ve dikey olarak incelemek amac?yla a?ma i?lerinde 1x1 metrelik karelajlar olu?turulmu? ve malzeme a?amal? olarak toplanm??t?r (Resim 6).



Bu y?ntem sayesinde seramik, hayvan kemi?i, cam ve metal buluntular?n tabaka i?inde olu?turdu?u anlaml? k?melenmeler tespit edilmi?, bu anlaml? k?melenmeler mimari yap? kal?nt?lar?, aktivitelerin etraf?nda yo?unla?t??? d???n?len ocak ve tand?rlar ve aktivite sonucu olu?turulmu? ??p ?ukurlar? ile ili?kilendirilerek yorumlanmaya ?al???lm??t?r. ?te yandan a?amal? malzeme toplama sayesinde tabakalar?n olu?um s?re?lerine etki eden k?lt?rel ve do?al s?re?ler anla??lmaya ?al???lm??t?r.

Antropolojik Ara?t?rmalar

(Y?lmaz Selim Erdal)

Kaz? ?al??malar? s?ras?nda i?liklerin hemen alt?nda yine Bizans d?nemine ait bir mezarl?k alan?na rastlanm??t?r. Bug?ne kadar yakla??k elli iskeletin kald?r?ld??? ve tepenin tamam?na yay?lan Bizans nekropol? tepenin i?likler ?ncesi kullan?m?na i?aret eder. Komana'da 68 bireye ait iskelet incelenmi?tir. %62si kad?n %32.3si erkektir. Hem erkeklerin hem de bebek ve ?ocuklar?n say?ca azl??? a??klama gerektirmektedir. Orta ?a??n zor ?artlar?nda ya?ayan bu insanlar?n %85i ?retken ve do?urgan ya?lar?nda ?lm??lerdir. Erkeklerin aras?nda gen? ya?ta ?l?mlerin daha fazla olu?u genel olarak erkeklerin daha fazla bask? alt?nda oldu?unu g?stermekle birlikte, erkek bireyin azl??? ya erkeklerle kad?nlar?n farkl? mezarl?klara g?m?ld?klerini ki Orta ?a?'da bazen bu g?r?lmekte, ya da erkek n?fusunun siyasi gerginlikler sonucu azald???n? d???nd?rmektedir. Erkeklerin Bizans ordusunda g?rev yapm?? olduklar? d???n?l?rse T?rk gruplar ve Bizans aras?ndaki m?cadeleden do?rudan veya dolayl? olarak etkilenmi? olduklar? ?nerilebilir. Sisiyye'lilerde g?r?len en yayg?n hastal?k eklem hastal?klar?d?r. Eklem hastal?klar? ya?la gelen hastal?klard?r, gen? bireylerde rastlanmas? a??r ?al??ma ?artlar?n? ?nerir. Osteartiritte a??r ?artlar? ?nermektedir. % 13 ile ??r?k s?kl???na bak?larak tar?ma dayal? ya?am bi?iminin yo?un oldu?u, beslenme modelinin karbonhidratl?, ?ekerli ve mayalanm?? besinlere dayal? oldu?u s?ylenebilir. Toplulukta di? hastal?klar? ve eklem rahats?zl?klar?ndan sonra en s?k kar??la??lan iki durum anemi ve enfeksiyon izleridir. Anemi ve enfeksiyonlar da tar?m toplumlar?n?n ?zellikleri aras?nda yer almaktad?r. Y?ksek s?kl?ktaki yaralanmalar, y?ksek ??r?k s?kl???, hipoplaizler, anemi, enfeksiyonlar ve ?iddetli eklem hastal?klar?, 11. y?zy?l civar?nda ya?am?? olan Komana halk?n?n tar?ma dayal?, a??r ?al??ma ko?ullar?nda ya?ayan, d???k sosyoekonomik yap?ya sahip bir toplulu?u olu?turdu?unu d???nd?rmektedir. ?evresel Arkeoloji Ara?t?rmalar?
(Evangelia Pi?kin)

Yine ?evresel arkeoloji verileri de benzer bir tablo ortaya koymu?tur. Komana'da ?? sezondur y?r?t?len ?al??malar hem arkeobotani hem de zooarkeoloji a??s?ndan heyecan verici sonu?lar ortaya koymu?tur. Malzeme bol miktarda mevcuttur ve korunma durumlar? son derece iyidir. Bu nitelikler kapsaml? analiz ve anlaml? istatistiksel sonu?lar ??kar?lmas?n? destekleyecek b?y?k miktarda veri toplanmas?na olanak sa?lamaktad?r. Buna g?re S???r (b?y?kba? hayvanc?l?k) az miktarda ve domuz ise yok denecek kadar azken hayvanc?l?k ekonomisi koyun/ke?i (k???kba? hayvanc?l?k) etraf?nda yo?unla?m??t?r (Resim 7).



Tavuk t?ketimi et al?m?n? (ihtiyac?n?) tamamlay?c? ?nemli bir rol ?stlenmi?tir. Avc?l?k da tespit edilmi?tir ancak ?ok nadiren ve genellikle k???k hayvanlar i?in s?z konusudur. Bal?k??l??a olduk?a s?n?rl? veriler bulunmaktad?r. Uzmanla??lm?? hayvan bak?m? konusunda tek kan?t olas? y?n elde etmek amac?yla koyun kullan?m?d?r. Tar?msal ?r?nler al???ld?k bitki grubundan olu?maktad?r: Tah?llar ve baklagiller. En ?nemli bulgu ise yayg?n ba?c?l?k ve ?z?m i?lenmesine dair olanlard?r (Resim 8).



T?rlerin de?i?kenli?i a??s?ndan mekanlar aras? farkl?l?k g?zlenmi?tir. HTP01 alan? hayvan t?rleri i?in daha y?ksek ?e?itlilik ve l?ks ekinler i?in daha y?ksek t?ketim oran? g?stermektedir. HTP02 sekt?r? ise az say?daki t?r ?e?itlili?i ve d???k de?erde hayvansal ve bitkisel besinlerin y?ksek oranlarda t?ketimi ile en kalitesiz beslenme verilerini sunmaktad?r.

Arkeolojik Buluntular

Yukar?da tarif edilen yap? kompleksi arkeolojik buluntu a??s?ndan da ?ok zengindir. Mekanlarda elde edilen ?e?itli bronz objeler, bronz ve demir ha?lar, mask, dekoratif ?amdan par?alar?, polycandelon par?alar?, ?anlar ve benzeri buluntular, kilise malzemesi olmal?d?r ve tepenin hen?z Bizans idaresi alt?nda oldu?una i?aret eder. Bu malzeme i?liklerle beraber de?erlendirilebilece?i gibi, i?likler ?ncesi evreden gelmesi belki de tekrar i?lenmek ?zere i?liklerde toplanm?? olmas? birarada bulundu?u metal curuflar? g?z?n?ne al?nd???nda d???n?lebilir. Kaz?larda kemik objelerde s?kl?kla ortaya ??kar?lmaktad?r (Resim 9).



Kemik objelerin ?o?unlu?u ip e?irmek i?in kullan?lan a??r?aklar, b?y?k i?neler, makara olabilecek objeler ve boncuklardan olu?maktad?r. Bu buluntular yine k???k ?l?ekte dokuma, terzilik veya evsel kullan?ma i?aret edebilir. 2012 y?l? kaz?lar?nda bir de g?m? ele ge?mi?tir. Bu g?m?de 3 adet ta?l? g?m?? y?z?k, bir ?ift sepet tipi alt?n k?pe, bir bronz r?liker ha? ve bir ?sa tasvirli, inci dizili g?m?? kolye bulunur (Resim 10).



Kaz?larda bol miktarda ve ?ok ?e?itli ?anak-??mlek bulunmu?tur. HTP01 alan?nda, mekanlar?n t?m?nde s?rl? ve s?rs?z, ince ve kaba, kaliteli mallar, g?nl?k kullan?m kaplar? ile depolama ve pi?irme kaplar? bulunmu?tur. Bu kaplar aras?nda en yayg?n Sgrafitto tekni?i ile bezenmi? kaplard?r. Zeuxippos olarak adland?r?lan grup da Komana seramikleri aras?nda temsil edilmektedir. Bu grupta ku? tasvirli ?rnekler , ba?ka hayvanlar, insan ve mitolojik yarat?klar?n oldu?u kap par?alar? da bulunmaktad?r (Resim 11).



Bunlardan ?zellikle insan tasvirli kase, aslan, ve bazen Harpi olarak adland?r?lan mitolojik yarat?k tasviri dikkate de?er par?alard?r. ??liklerin tarihlendirilmesinde yard?mc? yukar?da bahsi ge?en metal, kemik objeler ile seramiklerin yan?s?ra daha ?zel buluntular da vard?r. Bunlardan benzer ?rnekler ?????ndan Orta Bizans d?nemine ve belki de 11.y?zy?la tarihleyebilece?imiz Komana r?likeri genel olarak yap?n?n di?er buluntular yard?m? ile tarihlendirilmesine uymaktad?r (Resim 12).



Kaz?larda bulunan k?revi-konik kaplar?n da ?zerinde durulmas? gerekir. Bu kaplar?n fonksiyonlar? tart??mal? olmakla birlikte i?liklerin tarihlenmesinde ?nemli rol oynam??lard?r. K?revi-konik kaplar form ve olas? i?levleri a??s?ndan 9-13. y?zy?llar aras?na tarihlenirler. Bu kaplar c?va kab?, parf?m kab?, ate? k?r?kleyici (aeolipie), kandil, el bombas? ve s?v? i?erik (?arap, bira) kab? olarak ?e?itli i?levlerle a??klanmaktad?rlar.

Sonu?

T?m bu veriler birarada de?erlendirildi?inde, sur duvar?n?n Ye?il?rmak kenar?nda konumlanm?? sarp kayal???n etraf?n? ?evreledi?i ve Anadolu Orta?a?'?nda s?kl?kla g?r?len bir t?r k?rsal yerle?imin kalesini olu?turdu?u ?nerilebilir. Benzer ?rnekler Gritille, Lidar, Tille, Samsat gibi Orta?a? kalelerinde g?r?lmektedir. Ancak Komana'daki kaz?lar yeni ba?lad??? i?in sur duvar? ve yap?lar ili?kisi ile sokak a?? hen?z net olarak anla??lmam??t?r. Sissiye'nin bu yukar?da ad? ge?en yerle?imlerle g?sterdi?i benzerlik, sur duvar? ile ?evrelenmi? bir kalenin i?erisinde sur duvar?na biti?ik konutlar ve orta k?s?mda i?lik olarak adland?r?lan yap?lar?n olmas?d?r. Yap? malzemesi bak?m?ndan konutlar ve i?likler har?s?z ta? temelleri ile di?er ?rneklere benzer ancak Sisiyye'de kerpi? kullan?m? tesbit edilmemi?tir. Bu kalenin 10-11.y?zy?llarda m?tevazi bir yerle?imin par?as? oldu?unu ve burada idare merkezi ile birlikte ya?ayan ve ?reten bir n?fusun bulundu?unu d???nmek yanl?? olmayacakt?r. Cassis, ?ad?r H?y?k'de surlar i?erisinde yanl?zca g?venli depolaman?n ger?ekle?ti?ini ?nermektedir. Sisiyye'de veriler depolama, ?retim ve ya?am?n surlar i?erisinde birarada ger?ekle?ti?ini g?stermektedir. Sissiye'de Orta Bizans d?neminde yerle?im ?u an i?in k?rsal bir yerle?im g?r?nt?s?ndedir, bu g?r?nt?y? y?zey ara?t?rmalar?nda tesbit edilmi? bir?ok Orta Bizans d?nemi k???k k?rsal yerle?imi desteklemektedir. Tepe 12.y?zy?l?n hemen ba??nda Sisiyye Dani?mendlilerin kontrol?ne ge?ince terkedilmi? olmal?d?r. ?leride mezarlar tarihlenebildi?inde, tepenin i?likler b?lgesinde ya?am?n ne kadar eskiye gitti?i anla??labilecektir.

Kaynak?a

?eken,M. 2007. "Hasankeyf Kaz?s? Seramik F?r?nlar?, At?lyeleri, Seramikleri", Anadolu'da T?rk Devri ?ini ve Seramik Sanat? (Ed.?ney,G. ve Z.?obanl?), ?stanbul: 245-261. B?hlendorf-Arslan, B. 2004. Glasierte byzantinische Keramik aus der T?rkei, ?stanbul. Cassis, M. 2009. "?ad?r H?y?k: A Rural Settlement in Byzantine Anatolia", Archaeology of the Countryside in Medieval Anatolia (Ed. T. Vorderstrasse ve J. Roodenberg), Belgium:1-25. Duran, ?. 2007. ?inili K??k Koleksiyonu'nda Fig?rl? Seramikler. Y.Lisans Tezi, ?stanbul. D.Burcu Erciyas 2013 "Komana'da bir Orta?a? ??li?i: Bizans'dan Dani?mendliler'e Tokat'?n De?i?en ?ehresi" Prof.Dr.S?mer Atasoy Arma?an Kitab?. Erciyas, D.B. and S?kmen, E. 2010. 'An Overview of Byzantine Period Settlements around Comana Pontica in North-Central Turkey' Byzantine and Modern Greek Studies Vol.34 No.2, 119-141. G?k-G?rhan, S. 2007. "Ak?ehir Kurtarma Kaz?s? Seramikleri", Anadolu'da T?rk Devri ?ini ve Seramik Sanat? (Ed.?ney,G. ve Z.?obanl?), ?stanbul: 157-169.

Notlar

1. ?eken 2007,246.
2. Kaz?larda ele ge?en buluntular daha detayl? bir ?ekilde Erciyas 2013'de de?erlendirilmektedir.
3. Benzeri B?hlendorf-Aslan taraf?ndan yay?nlanm??t?r (B?hlendorf-Arslan 2004, 248, Tfl.133.635).
4. Benzer bir fig?r ?inili K??k fig?rl? seramik koleksiyonunda bulunur (Duran 2007, 43). Duran bu kaseyi 13.y?zy?la tarihlemektedir. Ayn? koleksiyonda Ni?de/Aksaray'dan gelme Harpili bir par?a da (Duran 2007,56) Komana'da bulunmu? ?rnekle benzerlik g?stermektedir. Duran Harpili taba?? 12/13.y?zy?llara tarihler. Her iki kap ta Sgrafitto tekni?i ile yap?lm??t?r.
5. G?k-G?rhan 2007,162-163.
6. Redford 1998, 68-76.
7. Cassis 2009,7.
8. Redford, k?rsal yerle?imlerde bile g?r?len sur duvar?n?, feodal d?zenin temsilcisi olarak g?rmektedir, Redford 1998,3. Her ne kadar bu s?ylem t?m Anadolu i?in ge?erli olmayabilirse de, Cassis'in de belirtti?i gibi Orta Bizans d?neminde ?ad?r H?y?k'te oldu?u gibi b?y?k sur duvarlar? belli bir altyap? ve zenginli?in varl???na i?aret etmelidir Cassis 2009,12.
9. Erciyas ve S?kmen 2010, 119-141.

? 2014 karp

平时我们都有喜欢吃东西的习惯,美食是上天赐予人类的可以让人幸福的东西丰胸产品。就好像日本动漫里中华小当家一样,料理是能够带给人们幸福的东西一样丰胸产品酒酿蛋,所以吃是可以说我们生命中非常重要的东西。尤其中国人民以食为天,更是如此可以说是一种文化图腾了产后丰胸。深深烙印再我们民族记忆当中。而今天想说的是,可以更好的吃东西的同时,丰满我们的曲线哦,不过看你如何选择自己食物很重要了丰胸食物