Raporlar

2014 Raporu
Anadolu'da Orta?a? Kaz?lar? ve Komana


Komana'da 2014 Y?l? Kaz? ?al??malar?
Prof. Dr. D.Burcu Erciyas

Anadolu'nun 11 ile 15. y?zy?llar aras?ndaki tarihsel co?rafyas? ?zerine kaynaklar son derece k?s?tl? ve dolay?s?yla tarih ara?t?rmalar? da yetersizdir. Anadolu'ya T?rkmen boylar?n?n girmesinin ard?ndan ba?layan idari, ekonomik, siyasi ve dini de?i?iklikler tam olarak anla??lmam??, bunlar?n yerle?im dokusu ve n?fus kompozisyonu ?zerine yans?malar? tart???lmam??t?r. Tarih ara?t?rmalar?, arkeolojik ara?t?rmalar?n da T?rkiye'de bu d?nemlere y?nelmemesi, hatta bu "ge?" d?nemleri arkeolojinin de?il sanat tarihinin alan? olarak g?rmesi ile arkeolojinin kazand?rabileceklerinden yoksun kalm??t?r. Komana'da 2009 y?l?ndan bu yana s?regelen kaz?larda yo?un olarak 10-13. Y?zy?llara ait yerle?im katmanlar? ortaya ??kar?lmaktad?r. Bizans ve Dani?mend yaz?l? kaynaklar? ile kar??la?t?rmal? ?al??malar y?r?t?lebilen Bizans d?nemi, daha sonra T?rk Beylikler, Sel?uklu ve Osmanl? d?nemlerinin arkeolojik bulgularla ortaya konulmas?, ?zellikle g?ndelik ya?am ve ?retime dair materyal k?lt?r?n elde edilerek incelenmesi Anadolu'nun Orta?a? d?neminin ayd?nlat?lmas? i?in ?nemli olacakt?r. Projenin 2014 y?l? amac? da bu ayd?nlanmay? sa?lamak olmu?tur.

?al??ma Alanlar?

Hamamtepe yerle?imi ?zerinde ger?ekle?tirilen arkeolojik kaz?larda 2009 y?l?ndan bu yana 7 farkl? alanda kaz? ?al??mas? y?r?t?lm??t?r. 2014 y?l?nda yerle?imin merkezinde yer alan HTP01, ve Hamamtepe'nin bat? b?l?m?nde yerle?imi ?evreleyen savunma duvar? ve i? ve d?? b?l?m?ndeki yap?sal kal?nt?lar? i?eren HTP02 alan?nda kaz?lar devam etmi?tir (Fig.1). Kaz? ?al??malar?nda s?ras?yla Osmanl? d?nemi konut evresi (16-17.yy)(Evre I), Dani?mend d?nemi konut ve i?lik evresi (12-13.yy)(Evre II), Orta Bizans d?nemi kilise ve mezarl?k evresi (11-12.yy) (Evre III) ve Erken Bizans evresi (5-9.yy) (Evre IV) tesbit edilmi?tir.

Osmanl? D?nemi Konut Evresi (Evre I)

Kaz? ?al??malar? bize Komana'n?n tarihine dair bir hikaye sunmaktad?r. Bu hikayeye g?re Komana'n?n Orta?a?'da merkezi olan Hamamtepe 16-17. Y?zy?llarda, Osmanl? d?neminde konut alan? olarak kullan?lm??t?r. Osmanl?'da konutlar har?s?z kuru duvar temeller ve s?k??t?r?lm?? zeminlerden olu?maktad?r. ?at? yap?s? veya ikinci katlar duvarlar boyunca yerle?tirilen direk ta?lar? ile ta??nm?? olmal?d?r. Osmanl? katmanlar?nda buluntular olduk?a s?n?rl?d?r. Ancak bulunan pipolar ve monokrom duvar ?inileri kullan?m ve tarihle ilgili bilgiler vermektedir. (Fig.2,3)

Dani?mend D?nemi Konut ve ??lik Evresi (Evre II)

Osmanl?'dan ?nce tepe Dani?mend'ler taraf?ndan Bizans yerle?imi ele ge?irildikten sonra kale olarak kullan?lm?? olmal?d?r. (Fig.4) Dani?mendler d?nemi konut ve i?lik evresinin mimarisi har?s?z do?al ta?lar ile in?aa edilmi? kuru duvar temelleri ve kerpi? duvarlardan olu?maktad?r. Ortaya ??kar?lan bu yap?sal ??eler ?zellikle mekanlardan elde edilen ?ok say?da arkeolojik buluntu, zengin arkeobotanik ve arkeozoolojik veriler ile birlikte de?erlendirilerek ?retim, t?ketim ve ya?amsal aktivite ve davran??lar anla??lmaya ?al???lmaktad?r. Sur i?erisinde ta? duvar temeller, yer yer tesbit edilebilen toprak tabanlar, pi?irme veya ?retim ama?l? kullan?ld?klar? d???n?len ocaklar (Fig. 5) ve ?zellikle tah?l saklamak i?in kullan?lan izole depolama ?ukurlar?n?n karakterize etti?i Komana Dani?mend d?nemi evresi, 11-13.yy'lar aras?na, Bizans-Sel?uklu d?nemine tarihlenen, Gritille yerle?imi ile benzer ?zellikler g?stermektedir. Yak?n bir co?rafyada yer alan Yozgat'ta bulunan ?ad?rh?y?k'te de etraf? sur duvar? ile ?evrili askeri ama?la kullan?lm?? kastron Komana ile kar??la?t?r?labilecek ?rneklerden biridir. Dani?mend evresinde ortaya ??kar?lan ocaklar?n benzerlerine de A?van Kale, Tille, Gritille H?y?k, Zeytinlibah?e H?y?k, Amorium, Yumuktepe ve ?ad?rh?y?k gibi k?rsal ve konutsal mekanlar?n ortaya ??kar?ld??? Orta?a? d?nemi kaz?lar?nda da rastlanm??t?r.

Dani?mend konut ve i?lik evresinden yo?un miktarda seramik (Fig.6), cam obje ve cam bilezik par?alar?, i?lenmi? kemik objeler, arkeozoolojik ve arkeobotanik kal?nt?lar elde edilmi?tir. Metallerin ve bronz objelerin b?y?k ?o?unlu?u kilise malzemesi ?zelli?i ta??malar? sebebiyle i?lik evresinde ikincil ba?lamda bulunmu? olmal?d?rlar. Objeler aras?nda ha? par?alar?, ayd?nlatma eleman? par?alar?, ?anlar, zincirler, teller, kemer tokalar? ve mobilya par?alar? bulunmaktad?r. (Fig.7)Bu objeler genel ?zellikleri itibariyle Orta Bizans d?nemi bronz i??ili?ine ?rnek olu?tururlar. Benzerleri Beycesultan, Amorium, Bo?azk?y gibi arkeolojik alanlarda bulunmu?tur. Amorf metaller ve metal curuflar? end?striyel aktivitelerin varl???n? ?nermektedir. Komana'n?n Dani?mend i?lik/konut evresinde k?revi-konik kaplar da ele ge?mi?tir. K?revi-konik kaplar form ve olas? i?levleri a??s?ndan 9-13.yy'lar aras?na tarihlenmektedir.

Arkeobotanik ara?t?rmalar Dani?mend d?neminde Hamamtepe sakinlerinin zengin bitki ?e?itlili?ine sahip oldu?unu g?stermi?tir. Bu d?nem i?in yayg?n oldu?u gibi en ?ok tah?l ve baklagiller bulunmu?tur. Sadece temel g?da olduklar? i?in de?il yemeden pi?irilmeleri gerekti?i i?in de s?kl?kla arkeolojik kontekstlerde karbonla?m?? olarak ele ge?ebilmektedirler. Bu?day, arpa, ?avdar, yulaf, ve hatta l?ks olarak pirin? bulunmu?tur. Bakliyat olarak mercimek, bezelye ve ?retimi daha zahmetli olmas?na ra?men nohut bulunmaktad?r. ??rekotu ve keten tohumu ekme?i lezzetlendirmek i?in kullan?lm?? olmal?d?r. Olduk?a etkileyici ve Bizans d?nemi i?in benzersiz buluntular meyve ve yemi? ?e?itleridir. (Fig.8) ?itlembik, k?z?lc?k, al??, b???rtlen, nar, elma, armut, incir, erik, kay?s?, vi?ne gibi meyvelerin ve badem, f?nd?k, ceviz gibi yemi?lerin t?m? Komana'da bulunmu?tur. ?ster bu ?r?nlere ula?abilir bir elit olsun ister de kendi ?retimini yapan ?ift?iler Komana topraklar?nda Dani?mendlerin hakimiyetinde geni? ?apl? tar?m faaliyetinin yap?ld??? ku?kusuzdur. Hayvanc?l?kda ise ayn? d?nemde alandaki hayvan kullan?m?, en fazla koyun ve ke?i, ikinci olarak s???r ve ???nc? olarak da domuz t?rlerinin olu?turdu?u memeli t?rlerinin ?n tedarik haz?rl???na y?nelim g?stermektedir. Tavuk t?r?n?n kullan?m? ?nemli ?l??lerde g?zlemlenirken, bal?k??l?k ve yaban tav?an?n? bunu d???nda tutarsak, avc?l?k daha az ?neme sahip olarak g?zlemlenmi?tir.

Orta Bizans D?nemi Mezarl?k ve Kilise Evresi (Evre III)

Komana'ya Dani?mend ordular? hen?z ula?madan ?nce 9-11.yy'lar aras?nda, Hamamtepe'de yayg?n bir mezarl?k alan? ve olas?l?kla mezarl???n bir par?as? olarak en az 2 kilise bulunmaktayd?. 2014 kaz? sezonunda ortaya ??kar?lan mezarlar ile birlikte mezar say?s? 69'a ula?m??t?r. (Fig.9) Mezarl?k evresini tamamlay?c? ilk kilise, 2013 kaz? sezonunda HTP01 alan?nda ortaya ??kar?lan yap?d?r. (Fig.10)

HTP01 alan?n?n kuzey b?l?m?nde ortaya ??kar?lan kilise yap?s? bir ana apsisli orta nef ve bu nefin kuzey ve g?neyinde iki k???k apsisli nefden olu?maktad?r. Kilisenin ana apsisli nefinden tu?la ve dev?irme mermer yap? ta?lar?, taban ?zerinden yo?un miktarda d?k?nt? har?, ?ok say?da fresk par?as? ve keramoplastik duvar s?slemeleri i?eren y?k?nt? kald?r?lm??t?r. Freskler aras?nda ?ok say?da fig?r ve bir ku? bulunmu?tur. ?ocuk ?sa, Meryem, Azize, Melek ve olas? Tevrat peygamberi tan?mlanabilmi?tir. (Fig.11) Ayr?ca kilisenin ana apsisinin y?kseltilmi? b?l?m?nde yerde dev?irme olarak kullan?lm?? bir yaz?t par?as? da bulunmu?tur. Kilisenin zeminini tamam?yla kaplayan ve buluntu i?ermeyen y?k?nt?, kilisenin i?inin y?k?m?ndan hemen sonra dolduruldu?unu g?stermi?tir. Kilisenin kuzeyde bulunan k???k apsisli nefinde mezarlar bulunmu?, yanl?z g?ney nefinin Dani?mend konut ve i?lik evresinde kullan?m g?rd??? tesbit edilmi?tir.

B?y?k ?l??de ortaya ??kar?lan Orta Bizans d?nemi kilisesinin yakla??k 4 m do?usunda, ayn? tarzda in?a edilmi? ve e? zamanl? kullan?ld?klar? d???n?len bir kilise daha 2014 kaz? sezonunda ortaya ??kar?lm??t?r. ?zerine yay?lm?? Dani?mend ve Osmanl? yap?lar?ndan dolay? tam olarak temizlenememi?, plan? tamamlanamam??t?r. Bu kilise de 2013 y?l?nda bulunan kilise gibi 3 nefli in?a edilmi?tir ve duvarlar?nda freskler bulunmal?d?r. ?ok daha az say?da fresk par?as? bu kilisenin y?k?nt?s?nda da g?r?lm??t?r. Di?er kilisede oldu?u gibi burada da keramoplastik mimari s?sler bulunmu?tur, duvarlar da ayn? ?ekilde tu?la, har? ve ta? s?ralar?ndan olu?mu?tur. Orta Bizans d?nemi kilise mimarisine Anadolu'da ?rnekler s?n?rl? say?da bulunmaktad?r ve ?rnekler daha ?ok an?tsal ?l?ektedir. Kapadokya b?lgesi Orta Bizans D?nemi kilise ?rnekleri a??s?ndan zengin olup ?zellikle freskleri Komana ?rnekleri ile kar??la?t?r?labilir. Selanik ve ?evresinde Orta Bizans d?nemine tarihlenen olduk?a fazla say?da kilise bulunmaktad?r. Bu kiliseler Komana kiliseleri ile kar??la?t?r?labilecek en g?zel ?rnekleri sunmaktad?r. ?zellikle ?l?ek ve mimari teknikler a??s?ndan Komana kiliseleri Kastoria'daki kiliselere benzerlik g?stermektedirler. ?zellikle Hagios Stephanos, Hagioi Anargyroi ve Taxiarchs kiliseleri Komana kiliselerine benzemektedir. Bu kiliselerin her birinde bir b?y?k iki k???k apsisli ?? nef bulunmaktad?r. Kastoria'daki bu kiliseler de k???k kiliselerdir. Epstein, Koubelidiki, H. Stephanos, ve Taxiarchs'? ge? 9. - erken 10.yy'lara, H.Anargyroi'u 11.yy'?n ilk yar?s?na, ve Kasnitze'deki H. Nikolaos'u ise 12.yy'?n ikinci yar?s?na tarihlemi?tir. Komana'daki kiliseler de r?liker ha?lar ve freskler yard?m? ile 11-12.yy'lara tarihlenebilir.

Orta Bizans D?nemi Surlar?

Komana antik kentinde y?r?t?len y?zey ara?t?rmalar?nda ve Harita Genel Komutanl???ndan elde edilen hava foto?raflar?nda Hamamtepe etraf?nda tesbit edilen sur duvarlar?n?n yap?sal ?zelliklerini anlamak ve tarihlendirebilmek amac?yla surlarda kaz? ?al??malar? y?r?t?lm??t?r. Hamamtepe'nin kuzey bat? k??esinde ba?layan kaz?larda sur duvar?n?n yer yer 3,5 m kal?nl??a ula?t??? ve en az iki evreli oldu?u anla??lm??t?r (Fig. 12). Bat? tarafda kuzey-g?ney do?rultulu sur duvar?n?n kuzey-bat? k??ede bir bur? olu?turdu?u, ve anakaya ?zerinde d?nerek do?uya devam etti?i g?r?lm??t?r. 2014 y?l?nda kuzey surlar?n d?? taraf?nda yap?lan test a?mas?nda surun taban?na ula??labilmi?, y?ksekli?inin korunan k?s?mda 4,5 m oldu?u g?zlenmi?tir (Fig.13). Sur duvarlar? siyasi kar???kl?klar?n artt??? Orta Bizans d?nemine tarihlenebilir. 11. Y?zy?lda bir de?il en az?ndan iki kilisesi bulunan Komana'n?n merkezi konumundaki kayal?k, belki o d?nemde surlarla ?evrelenmi?, pe?inden Dani?mendlilere yenik d??m?? ve 12.-13. Y?zy?llarda Dani?mendlile?mi? hatta m?sl?manla?m??t?r. Surlu k?rsal kale yerle?imleri Gritille ve ?ad?rh?y?k gibi ?rneklerde de g?r?ld??? gibi Orta Bizans d?neminde yayg?n bir yerle?im tipidir.

Erken Bizans D?nemi Evresi (Evre IV)

Komana'n?n hikayesinin Orta Bizans'dan eskilere uzand???na dair bir?ok belirti bulunmaktad?r. HTP01 alan?nda Orta Bizans mezarl?k ve kilise evresinin daha alt seviyesinde d?zle?tirilmi? anakaya ?zerine yerle?tirilmi? ?zerinde kenet yuvalar? bulunan blok kire?ta?lar? ve Bizans ve Roma d?nemine tarihlenebilecek bir?ok dev?irme mimari yap? ta??, erken bir ocak yap?s?, mezarl?k ve kilise evresi ?ncesinde Hamamtepe'nin farkl? fonksiyonlar? oldu?unu ?nermektedir. ?te yandan HTP02 alan?nda ?zerinde bir sava? sahnesi betimlemesi olan Helenistik d?nem Megara kasesi par?as? bulunmu?tur. Ge?ti?imiz iki y?l da bulunan ?? yaz?t Komana a??s?ndan son derece ?nemlidir ??nki kentten yaz?tlar genel olarak ?ok k?s?tl?d?r. (Fig.14)Orta Bizans d?nemi kilisesinin apsisli ana nefinin taban?nda Theos Hypsistos'a adanm?? bir 3-4.yy adak yaz?t par?as?, kuzeydeki apsisli nefte Euprepes ad?nda bir sporcuya adanm?? bir 3.yy yaz?t par?as? 3.yy ve Polykhronis isimli bir ?ocu?a ait Ge? Roma d?nemi mezar yaz?t? ele ge?irilmi?tir.

2014 y?l?nda bir pilot ?al??ma ile jeofizik ile y?zey buluntusu aras?ndaki ili?ki sorgulanm??t?r. Hamamtepe'nin yak?n?ndaki bir tarlada ?nce jeoradar ile jeofizik ara?t?rma yap?lm??, pe?inden y?zey malzemesi sistematik bir ?ekilde say?lm??t?r. ?al??ma hem arkeolojik y?ntemlerin birarada kullan?lmas? sonucu elde edilebilecek sonu?lar?n verimlili?ini ?l?meyi hem de y?zey ara?t?rmas? ve kaz? ?al??malar? aras?ndaki ili?ki ?zerinden yerle?im da??l?mlar?n?n tan?mlanmas?nda kriterlerin belirlenmesini hedeflemi?tir. ?zellikle Orta Bizans d?nemi kiliselerinin y?zey temsili konusunda ?nemli bulgular ortaya koymu?, hem ?nceden yap?lan y?zey ara?t?rmalar?n?n g?venilirli?ini kan?tlam??, hem de olas? kilisenin tesbiti ile yerle?imin Hamamtepe ?tesinde d?zl?klere yay?l?m?n? g?stermi?tir.

Komana'da arkeolojik ara?t?rmalar?n yan?s?ra iki ?nemli proje geli?tirilmi?tir. Bug?n kaz?lar?m?z?n art?k ortak kayg?lar?ndan olan halk?n bilin?lendirilmesi, arkeolojik ?al??malar? benimsemesi ve faydalar?n? somut olarak g?rebilmesi bu yolla kaz?lar?n s?rd?rebilir olmas? bizim i?in de ara?t?rmalar?n en ba??ndan beri ?nemliydi. Bug?ne kadar bir?ok e?itim ?al??mas? yap?lm??t?r ancak 2014 y?l?nda somut baz? ad?mlar at?lm??t?r. Bu ad?mlar?n en ?nemlisi Bula k?y?nde Komana Yerel Kalk?nma Derne?i'nin kurulmas?d?r. A??rl?kl? olarak Bula kad?nlar?n?n g?rev ald??? dernek Halk E?itim'le i?birli?i yapm??, Tokat Valili?i'nden al?nan maddi destek ile birlikte kad?nlar k???n 4 ay boyunca kendi k?ylerinde el sanatlar? ve diki? kursu alm??lard?r. Kurslarda valilik i?in Komana'da bulunan eserler ?zerindeki desenler kullan?larak ?anta ?retilmi? ve Valilik taraf?ndan bunlar sat?n al?nm??t?r. Derne?in kurulma amac?, kad?nlar?n toplumdaki rollerini g??lendirmek, ekonomik ba??ms?zl?k kazanmalar?n? sa?lamak ve kaz? ?al??malar?n?n olumlu etkilerini daha somut ?ekilde alg?lamalar?n? sa?lamak olmu?tur. B?y?k ?l??de ba?ar?ya ula?m??t?r.

Ve son olarak ikinci ?nemli giri?im Kat?l?mc? Eylem Plan? Ara?t?rmas?'n?n tohumlar?n?n at?lm?? olmas?d?r. Projenin amac? Komana Antik kentinin di?er k?lt?rel kaynaklarla co?rafi, tarihsel ve anlamsal b?t?nl?k i?inde ele al?narak korunmas? ve sunulmas?, de?erinin artt?r?lmas? b?ylece koruma-de?erlendirme-geli?me-s?rd?r?lebilir kalk?nma dengelerinin kurulmas?d?r. Bu ?al??mada Kat?l?mc? eylem plan? y?ntemi izlenecek toplant?lar, anket ?al??mas?, ve swot analizleriyle payda?lar ve yerel toplumda uzun vadeli bir i?birli?i in?a edilmesi i?in, hizmet birli?i ve yerel kalk?nma modeli olu?turmak ve k?lt?rel kalk?nmaya y?nelik ?al??malar yapmak hedeflenmektedir.

? 2014 karp

调理月经闭经的时间,可以延长乳房容貌的衰老粉嫩公主酒酿蛋正品。今天我们先来简单介绍一下,如何来调理。古代正常的闭经年龄是在50岁左右产后丰胸。冲任不容,天葵不至,以至于子宫卵巢衰弱丰胸产品。可是随着现代营养水平,生理周期的延长,闭经的时间其实可以延长到60岁左右丰胸食物